Beleid

SDRs: Een steun in de rug voor Afrikaanse economieën?

In augustus kondigde het Internationaal Monetair Fonds (IMF) de grootste toewijzing van bijzondere trekkingsrechten (SDR’s) in zijn geschiedenis aan. IMF-directeur Kristalina Georgieva zei dat de toewijzing, ter waarde van ongeveer 650 miljard dollar, “een belangrijke stimulans voor de wereld” zou zijn en dat die de economieën zou kunnen helpen om snel te herstellen van de negatieve economische gevolgen van COVID-19, als het verstandig wordt gebruikt.

“De allocatie van speciale trekkingsrechten zal extra liquiditeit verstrekken aan het mondiale economische systeem – door de deviezenreservers van landen aan te vullen en hun afhankelijkheid van duurdere binnenlandse of buitenlandse schulden te verminderen. Landen kunnen de ruimte die de SDR-toewijzing biedt gebruiken om hun economiën te ondersteunen en hun strijd tegen de crisis op te voeren”, verklaarde zij.

De aanzienlijke toewijzing van SDR´s komt op een moment dat de wereldeconomie te kampen heeft met enorme verliezen als gevolg van de pandemie. Volgens de VN-conferentie voor handel en ontwikkeling (UNCTAD), zal de gemiddelde jaarlijkse economische groei wereldwijd vertragen tot 3,6% in 2022, en pas in 2030 weer het niveau van voor 2020 bereiken. Dit trage economische herstel is vooral verwoestend voor lage-inkomenslanden, die tegen 2025 naar verwachting 12 biljoen dollar zullen verliezen, vanwege druk om schulden terug te betalen en overheidsdiensten te financieren. Tussen de 90 en 120 miljoen mensen in ontwikkelingslanden zullen als gevolg van de pandemie in extreme armoede terechtkomen, en 300 miljoen mensen zullen te maken krijgen met voedselonzekerheid, aldus de UNCTAD.

Het grootste voordeel van SDRs is dat ze aanzienlijke liquiditeit verschaffen aan landen zonder dat hun schuldenlast toeneemt. Deze nieuwe toewijzing zou overheden grotere flexibiliteit geven om hun buitenlandse harde valuta (vooral dollars en euros) te gebruiken om voedsel of vaccins te importeren, of om hun overheidsfinanciën te versterken. Ze kunnen de SDRs ook vasthouden om hun centrale bank reserves te verhogen, or ze gebruiken om schulden af te lossen.

Oneerlijke verdeling

SDRs zijn in wezen een mechanisme voor het delen van reserves. Het nieuwe reservemiddel van het IMF is echter niet eerlijk verdeeld; het grootste deel ervan is toegewezen aan rijke landen die een groter aandeel hebben in de quota van het IMF. De Verenigde Staten alleen al hebben 113 miljard dollar toegewezen gekregen, 17% van de totale SDR-toewijzing, ook al kunnen zij dollars drukken om hun liquiditeit te verbeteren als zij daarvoor kiezen.

Slechts ongeveer 40% van de SDR-toewijzing – grofweg $275 miljard dollar – zal naar opkomende en ontwikkelingslanden gaan. Lage-inkomenslanden zullen slechts 21 miljard dollar ontvangen, maar 3% van de totale SDR-toewijzing. Afrikaanse landen hebben in totaal 33 miljard dollar ontvangen, maar de toewijzing is ongelijk verdeeld. Zuid-Afrika en Nigeria hebben meer van de SDR-toewijzing ontvangen dan 23 van de Afrikaanse landen met de laagste inkomens.

Deze verdeling is oneerlijk: rijke landen hebben niet zo veel SDRs nodig als lage-inkomenslanden, sinds hoge-inkomenslanden niet kampen met liquiditeitsproblemen David McNair, ONE Campaign´s mondiale beleidsdirecteur, zegt dat de aandeelhouders van het IMF gehoor zouden moeten geven aan de oproepen van ministers van Financiën, economen, en maatschappelijke organisaties, om een deel van hun SDR´s te herverdelen naar landen die ze het hardst nodig hebben. “Dit is geen liefdadigheid”, zegt hij, “maar een slimme zet om de wereldeconomie sneller te steunen.”

Het IMF moedigt rijke landen aan om vrijwillig een deel van hun SDRs te herverdelen aan landen in nood. De afgelopen 16 maanden hebben sommige leden al toegezegd 24 miljard dollar – waarvan 15 miljard uit hun bestaande SDRs – te lenen aan het IMF´s Poverty Reduction and Growth Trust (PRGT), die renteloze leningen verstrekt aan lage-inkomenslanden. Het IMF overweegt ook een nieuwe Resilience and Sustainbility Trust, die SDRs zou kunnen gebruiken om een grotere groep kwetsbare landen te helpen met structurele transformatie, inclusief het hoofd bieden aan uitdagingen in verband met klimaatverandering.

G7 leiders hebben hun steun uitgesproken voor de vrijwillige herverdeling van SDR´s ter waarde van 100 miljard dollar, maar het IMF zegt dat Afrikaanse landen tot 2025 minimaal 285 miljard dollar nodig hebben om op COVID-19 in te spelen. Het IMF pleit ook voor sneller vaccineren in lage-inkomenslanden, wat volgens het IMF in de komende vier jaar een hogere mondiale productie van 9 biljoen dollar kan opleveren.

SDRs tijdens rijzende schulden

Het herverdelen van SDR’s via de PRGT van het IMF is een goed idee – maar het heeft zijn uitdagingen, volgens analisten. “In principe is de herverdeling [van SDR’s] gemakkelijk te aanvaarden; in een tijd van wereldwijde crisis mogen geen middelen onbenut blijven. Maar in de praktijk is een internationale overeenkomst over hoe de SDR’s opnieuw moeten worden toegewezen en voor welk doel, moeilijk te bereiken”, zegt Mark Plant, COO van het Center for Global Development Europe. De uitdaging is tweezijdig: ten eerste is er geen internationale consensus over wat de dringendste nood is voor deze “nieuwe middelen”; en ten tweede is er niet genoeg duidelijkheid over hoe de SDR’s functioneren, wat het moeilijk maakt om technische beslissingen te nemen over de herverdeling ervan.

De herverdelingen kunnen ook andere uitdagingen met zich meebrengen. Het herverdelen van SDR’s in het kader van de PRGT kan gepaard gaan met strenge voorwaarden, legt Bheki Mfeka, CEO van SE Advisory, een in Zuid-Afrika gevestigd adviesbureau, uit. Dat kan landen afschrikken om van dit mechanisme gebruik te maken. Dit hoeft echter geen groot probleem te zijn, aangezien de leningen die via de PRGT worden verstrekt waarschijnlijk renteloos zullen zijn en aan minder strenge voorwaarden zullen worden onderworpen dan een gewone IMF-lening.

De ONE Campagne heeft ook gewaarschuwd dat het herverdelen van SDRs door de PRGT of de onlangs voorgestelde “Resilience and Sustainability Trust” de deelname van in aanmerking komende landen zou kunnen beperken als er bezwarende maatregelen aan verbonden zijn. Er moet een flexibere benadering zijn van de beleidsvoorwaarden zodat er rekening wordt gehouden met toegenomen begrotingstekorten en om voortijdige bezuiningen op sociale uitgaven te voorkomen.

Mfeka is van mening dat misbruik of wanbeheer van overheidsmiddelen in Afrikaanse landen ook moet worden meegewogen bij het overwegen van herverdelingsmechanismen zoals de PRGT. Groepen uit het maatschappelijk middenveld hebben aangedrongen op transparantie en verantwoordingsplicht bij de herverdeling van SDR’s, omdat veel Afrikaanse regeringen de pandemie hebben gebruikt om snel grote sommen geld bijeen te brengen, soms om inkomstentekorten aan te vullen en niet per se om de gezondheidscrisis aan te pakken. Over een groot deel van deze middelen wordt geen verantwoording afgelegd. Uit een onderzoek van het International Budget Partnership in 120 landen blijkt dat een meerderheid van de landen in Azië en Afrika een minimale of beperkte verantwoordingsplicht heeft voor het beheer van COVID-19-middelen. Soedan, Ethiopië, de Democratische Republiek Congo en Tanzania behoorden tot de landen met een minimale verantwoordingsplicht.

Het gebrek aan verantwoording te midden van een stijgende schuldenlast stort veel Afrikaanse landen nu al in een financiële crisis. De gemiddelde schuldquote in Afrika bedroeg in 2019 60% en zal naar verwachting stijgen, aldus de Afrikaanse Ontwikkelingsbank. Als gevolg van de pandemie is het risico dat Afrikaanse landen hun schulden niet kunnen aflossen toegenomen. Zuid-Sudan is al in schuldennood gekomen, terwijl Kameroen, Ethiopië, Ghana, Kenia, Malawi en Zambia een groot risico lopen om hun buitenlandse leningen niet af te lossen. In 2020 bedroeg de schuld van Kenia bijna 70% van het bbp, tegen 50% eind 2015. Kenia overweegt nu zijn SDR’s, ter waarde van 738 miljoen dollar, te gebruiken om Chinese leningen terug te betalen. Zimbabwe overweegt zijn SDR’s te gebruiken om vaccins aan te schaffen en de gezondheids- en schoolinfrastructuur te verbeteren, terwijl Zuid-Sudan de SDR’s zal gebruiken om zijn deviezenreserves op te krikken en zijn economie te stabiliseren.

De UNCTAD daarentegen adviseert schuldkwijtschelding als een noodzakelijke maatregel om een “verloren decennium voor ontwikkeling” te voorkomen. Vorig jaar heeft de G20 ingestemd met een “Debt Service Suspension Initiative”, dat de landen met de laagste inkomens in staat stelt hun schuldaflossingen uit te stellen. Van de 73 landen die in aanmerking komen, hebben er al meer dan 40 een tijdelijke kwijtschelding van meer dan 5 miljard dollar op hun bilaterale leningen gekregen.

Blijf op de hoogte

Voor meer informatie over de gezondheids-, economische- en sociale gevolgen van COVID-19 in Afrika, kunt je kijken naar ONE’s Afrika COVID-19 Tracker. Het verzamelt de laatste real-time gegevens van wereldwijde instellingen, overheden en universiteiten over de gevolgen van de pandemie voor het continent en voor elk Afrikaans land – inclusief informatie over voedselzekerheid. Voor meer inzichten en analyses kun je je aanmelden voor onze nieuwsbrief Aftershocks en ons volgen op @ONEAftershocks.

Sluit je aan

Sluit je aan bij de strijd tegen extreme armoede

Sluit je aan

Sluit je aan bij de strijd tegen extreme armoede

Door te tekenen aanvaard je ONE’s privacy beleid, inclusief de informatieoverdracht van jouw gegevens naar de ONE.org servers in de Verenigde Staten.

Wil jij op de hoogte blijven over hoe je extreme armoede kunt helpen bestrijden?

Schrijf je nu in om de e-mails van ONE te blijven ontvangen. Zo kun je blijven meedoen samen met miljoenen mensen ter wereld die actie ondernemen om extreme armoede en voorkombare ziektes uit de wereld te helpen. Wij vragen jou uitsluitend om je stem, nooit om geld. Je kunt je uitschrijven wanneer je maar wilt.
Privacy options
Weet je het zeker? Als je 'ja' selecteert, kunnen we je laten weten hoe je een verschil maakt. Je kunt je uitschrijven wanneer je maar wilt.

Door te tekenen aanvaard je ONE's privacy beleid, inclusief de informatieoverdracht van jouw gegevens naar de ONE.org servers in de Verenigde Staten.

Je accepteert het om af en toe updates van ONE's campagnes te ontvangen. Je kan je op elk moment uitschrijven.

Deze site is beveiligd met reCAPTCHA. Het privacybeleid en de servicevoorwaarden van Google zijn van toepassing

Gerelateerde blogs